Wandelen en fietsen op de Veluwe: 178 routes in Gelderland

Zand, stuwwallen en hoogteverschil

De basis van de Veluwe is zand. In de ijstijden zijn hier door landijs hele pakketten grond opgestuwd; die stuwwallen vormen nu de ruggen waarover je loopt en fietst. Daartussen liggen vlakkere delen die met smeltwaterzand zijn opgevuld. Het resultaat is een landschap dat op de kaart één groene vlek lijkt, maar onderweg voortdurend oploopt en weer daalt.

Die hoogteverschillen zijn niet extreem, maar ze zijn er wel en ze komen vaak terug. Op een fietstocht merk je dat aan klimmetjes die net lang genoeg zijn om een versnelling terug te schakelen. Wandelend voel je het vooral in los zand: een helling van twintig hoogtemeters kost meer moeite dan hetzelfde stuk op een verharde weg. Reken op een lager tempo dan je op vlak terrein gewend bent. Een deel van de 178 routes door de Veluwe loopt daardoor trager dan de afstand doet vermoeden.

Wandelen: bos, heide en stuifzand

Wandelroutes op de Veluwe wisselen meestal drie landschapstypen af. Het naaldbos is grotendeels aangeplant, vaak in rechte vakken, met brede zandpaden ertussen. Het loopt makkelijk, geeft schaduw en is het hele jaar begaanbaar. Loofbos kom je vooral tegen op de lagere en vochtiger delen en langs de randen van het gebied.

De heidevelden zijn open en vrijwel schaduwloos. In augustus staat de struikheide in bloei en kleurt het terrein paars; de rest van het jaar is het bruin tot grijsgroen, met vennetjes en verspreide vliegdennen. Op warme dagen is het er merkbaar heter dan in het bos ernaast, en water onderweg is er meestal niet.

Stuifzand is het derde type en het zwaarste om doorheen te lopen. Je zakt weg, oriëntatiepunten ontbreken en bij harde wind waait het zand in je gezicht. Het zijn relatief kleine oppervlaktes, maar routes leiden er graag doorheen omdat het beeld zo anders is dan de rest. Neem schoenen die je bij de enkel dicht kunt maken, anders zit het zand er meteen in.

Fietsen: verhard, half verhard en los

Voor fietsers is de Veluwe een gebied met een dicht netwerk aan fietspaden, waarvan een groot deel geasfalteerd is en door het bos loopt. Daarnaast liggen er veel half verharde en onverharde paden. Die staan niet altijd duidelijk aangegeven op kaartmateriaal, dus met smalle banden kun je halverwege een route in mul zand terechtkomen. Met een gewone tourfiets of e-bike blijf je het prettigst op de verharde paden; voor de zandpaden is een mountainbike of gravelbike logischer.

Motorrijders vinden op de Veluwe vooral de doorgaande wegen tussen de dorpen aan de randen van het gebied. Binnen de natuurgebieden zelf zijn veel wegen afgesloten voor gemotoriseerd verkeer of 's avonds dicht. Kijk voor vertrek welke doorsteken je mag gebruiken; dat scheelt omrijden. Ook die tochten vind je terug tussen de routes in dit gebied.

Wild, rust en afsluitingen

Op de Veluwe leven edelherten, wilde zwijnen, reeën en damherten. Je ziet ze het vaakst in de vroege ochtend en rond zonsondergang, en dan vooral langs de overgangen tussen bos en open terrein. Blijf op de paden: grote delen van het gebied zijn aangewezen als rustgebied en daar is betreden niet toegestaan. In het najaar, tijdens de bronst, zijn extra delen tijdelijk dicht.

Verder is het handig om te weten dat sommige terreinen een sluitingstijd hebben, meestal rond zonsondergang, en dat er entree of een dagkaart kan gelden. Controleer dat per terrein voordat je vertrekt.

Wanneer je gaat

Het gebied is het hele jaar begaanbaar. Het voorjaar geeft vers groen en vogelzang, de zomer is druk op de bekende punten maar leeg zodra je een paar kilometer doorloopt, augustus is de maand van de bloeiende heide en de winter levert kale, verre doorkijkjes op door het loofbos. Regen is op zandgrond zelden een probleem: het water zakt snel weg en echte modder kom je weinig tegen.

Een overzicht van alle wandel-, fiets- en motorroutes in het gebied vind je op de pagina met 178 routes op de Veluwe.